Жеңижок (Өтө Көкө уулу)

Көксулуу

Белеске чыгып, тор түйдүм,
Бек кызындай Көксулуу,
Бейпайда сизден көп күйдүм.
Бетегелүү адырда,
Бирге басып, бир күлдүм.
Бейопалуу дүйнөдө
Бет келип, доор бир сүрдүм!

Капталга чыгып, тор түйдүм,
Кан кызындай Көксулуу,
Какшап бир сизден зор күйдүм.
Капталдагы булакта,
Каткырып ойноп, бир жүрдүм.
Катарлаш айыл конгондо
Каттап бир, доор бир сүрдүм.

Ашыкмын сиздей периге,
Айталбайм сырым демиге.
Алтындан артык баркыңа,
Ашыгам ырас жетүүгө.
Адамды мынча кыйнабай
Айттырбай билсең эмине?

Кызыгам сиздей периге,
Кыйналам чыны демиге.
Күмүштөн артык баркыңа,
Күчүмдү жумшайм жетүүгө.
Кишини мынча кыйнабай,
Кымбатым, келсең эмине?!

Күлгөндө күлкүң күмүш үн,
Күлгүндөй кыздын Күнүсүң.
Күйүттү тартып жүрүшүм,
Күндөйүм, айтчы, ким үчүн?
Күдөрүм үзбөйм түбөлүк
Күйгүзүп сүйүү үмүтүн.

Жарк этсең  күлкүң күмүш үй,
Жароокер кыздын күнүсүң.
Жалынга түшүп, күйүшүм,
Жалжалым, айтчы, ким үчүн?
Жаныңдан асты чыккым жок
Жандырып сүйүү үмүтүн.

Ай жүздүү бетиң нур чайып,
Азилиңди ойлосом,
Айылда жатпайм тынч алып.
Алтыным чачкан жарыктан,
Айланам көрккө курчалып.
Ашыктык иштин айынан
Азапты тарттым, мынчалык!

Күн жүздүү бетиң нур чалып,
Кылыгың эске түшкөндө,
Күнүгө жатпайм, тынч алып.
Күмүшүм чачкан жарыктан,
Күнгөйлөр көрккө курчалып.
Кызыктык иши курусун
Кыйноону тарттым, мынчалык!

Көрүшкөн күнүм салтанат,
Көркүңдөн Ай, Күн жалтанат,
Көркөмүң жанды көксөтүп,
Көмөкөйдөн бал тамат.
Көрүнбөй кетсең, Көксулуум
Көнөктөп көздөн жаш агат!
Жолуккан күнүм салтанат,
Жоодураган келбетиң,
Жогортон Ай, Күн жалтанат.
Жол карап тарттым, көп азап,
Жолукпай калсам, Көксулуум
Жоругуң эстеп, жаш агат!

Аксынын жери бийик жер,
Антташкан жерге өзүң кел.
Айылымдан чыккан перизат,
Ар дайым кылдың, үмүткөр.
Айтылган жерге келбесең
Антташкан жарың күйүткөр.

Бордунун жери бийик жер,
Болжошкон жерге өзүң кел.
Бозбудан чыккан асылзат,
Боздоп бир болдум үмүткөр.
Болжошкон жерге келбесең
Боз улан жарың күйүткөр!

Көркөмүң жанды суусаткан,
Көргөнү келдим узактан.
Көргөнү келсем чыкпайсың,
Көрө албас айткан ушактан.
Көксулуум, туура түшүнүп,
Көңүлүң менен узатсаң?

Ажары жанды суусаткан,
Атайын келдим узактан.
Атайлап келсем чыкпайсың,
Ар кимдер айткан ушактан.
Айперим, мени түшүнүп
Акылың менен узатсаң?

Бетегелүү белдейим,
Белги берип чакырсаң,
Белгиңе кантип келбейин.
Бел байладым алууга
Перизаттай телдейим!
Көбүргөндүү жердейим,
Көңүлүң менен чакырсаң,
Көргөнү кантип келбейин.
Көксөтпөчү көп эле
Көксулуудай телдейим?

Жайлоодо белес, кырдайым,
Жаштардан чыккан Көксулуум,
Жамалың кошуп ырдайын.
Жарашкан пери экенсиң
Жаңшабай кантип турайын.

Кымыздыктуу кырдайым,
Кыздан бир чыккан Көксулуу,
Кылыгың кошуп ырдайын.
Кынтыксыз сулуу экенсиң
Кыңырылып турбайын.

Аргымак аттын басыгы,
Аксыдан чыккан Көксулуу
Ай тамак кыздын асылы.
Ашык бир болгон өзүңв,
Акындын кайсы жазыгы?
Ар түркүн ойго көп салчу
Ай пери кыздын назыбы?

Күлүк бир аттын басыгы,
Күйүмдүү көркөм Көксулуу,
Күн тамак кыздын асылы,
Кызыккан кызыл гүлүнө,
Күкүктүн кайсы жазыгы?
Көп ойлонтуп кыйнаган
Күн пери кыздын назыбы?

Калкымдан чыкса көп сулуу,
Калем каш, кара чачтуунун,
Калтары сенсиң, Көксулуу.
Каалап берген табийхат,
Казактан чыкпас төп сулуу.
Кара жаак акынга
Канчалык айтса эп сулуу!

Эшимден чыкса көп сулуу,
Эндиксиз сулуу кыздардын,
Эркеси сенсиң, Көксулуу,
Энчилеп берген табийхат,
Эс-акылы төп сулуу.
Эптеп айткан акынга
Эки күн айтса эп сулуу!

Айтканда сөздү чын гана,
Абыдан сага жарашкан,
Ак седеп таккан чыптама.
Атайлап сага тиккендей,
Акери өтүк бутта да.
Ак көйнөкчөн келатсаң
Ак куудай көлдө куп гана.
Аябай сага сулуулук,
Арнаган экен кудурет
Атайлап берип бүт сага!

Козгосок кепти жай гана,
Көп эле сонун жарашкан,
Көк мончок таккан чыптама.
Көркөмү кооз көрүнөт,
Көк өтүк кийген бутта да.
Көк шайы көйнөк кийинсең,
Көк өрдөк көлдө куп гана.
Коштогон экен табийхат
Кош колдоп берип, бүт сага!

Айлыңа барсам, эртелеп,
Алдымдан чыксаң эркелеп.
Алышып ойноп жүргөнгө,
Ага да эркем, эрк керек.
Антташкан шерттен тайбайм деп
Акының Өтө сөз берет!

Кыштооңо барсам эртелеп,
Кыядан тоссоң эркелеп.
Кызыктуу өмүр сүрүүгө,
Кымбатым, эркем, эрк керек.
Кыйышпас болуп жүрүүгө
Күкүгүң Өтө сөз берет!

Айтаар бир сөздөн шашпайын,
Аксыдан чыккан даткайым.
Ак калпак кыргыз элимдин,
Акыны болом, дап дайын.
Атагың элге чыгарып,
Азыртан неге айтпайын!
Ашыктык иштен зарланттың
Анжиян базар канттайым!

Кыйыткан ойдон шашпайын,
Кыргыздан чыккан даткайым.
Кымбаттуу кыргыз элинин,
Күкүгү болом дап дайын.
Күлпөтүң калкка чыгарып,
Кыйкырып неге айтпайын.
Кызыктык иштен кыйнадың
Кашкардан келген канттайым!

Жайлаган жериң Ойрума,
Жай күнүнөн бер жака, -
Жаш сулуу түштү оюма.
Жашчылык иши жай бербей
Жалынам бирге болууга.

Кыштоонун башы Ойрума,
Кыш жармынан бер жака,
Көксулуу түштү оюма.
Кызыктык иши баш бербей
Кызыгам бирге болууга.

Казанымды бир кылып,
Ашташ болсом, Көксулуу.
Төшөгүмдү бир салып,
Башташ болсом, Көксулуу.
Айтылган шерт убада,
Кайтпас болсоң, Көксулуу.

Кыйынчылык түшсө да,
Кайтпас болсоң, Көксулуу!
Убададан айнычу,
Болбос болсоң, Көксулуу.
Өмүр бою айрылгыз
Жолдош болсоң, Көксулуу?

Ай көрүнгүс шаардай,
Бакка окшойсуң, Көксулуу.
Күмүш супа, ордолуу
Такка окшойсуң, Көксулуу.

Жыттасам жытың  атырдай,
Жигитке баркың  алтындай.
Жакындашсаң болбойбу
Жалоорутуп тартынбай.

Кармасам этиң жибектей,
Какшадым сага мен жетпей.
Күйүттүү болуп калбайлык
Күкүк бир менен Зейнептей!

Карайган шакта түнөгөн,
Карчыга деген куш бекен?
Караңгы түндө жүргүзгөн
Ашыктык кыйын иш экен!

Туура бир шакта түнөгөн,
Турумтай деген куш экен.
Түн ойноп, күндүз айрыган
Жашчылык кыйын иш экен!

Жай саратан ысык деп,
Кырга кондуң, Көксулуу.
Жашың он беш чыга элек
Ырга кондуң, Көксулуу.

Кышкы чилде суук деп,
Түзгө кондуң, Көксулуу.
Жашың он беш боло элек
Сөзгө кондуң, Көксулуу!..

Ыргалып үйдөн чыкпайсың,
Ышкы отуна берилип,
Ырдаган ырым укпайсың,
Кылгырып үйдөн чыкпайсың.
Кызыктык иштен кеп козгоп
Кыйкырсам үнүм укпайсың.

Кабарың келбейт биз үчүн,
Какылдаткан Көксулуу,
Кайгыны тарттым, сиз үчүн.
Кайрылып койсоң болбойбу,
Кадимден калган иш үчүн.
Кадалып кара санаба
Калканчың болоор киши үчүн.

Дубайың келбейт биз үчүн,
Дубандан чыкпас Көксулуу,
Дубана болдум сиз үчүн.
Думуктурбай адамды,
Дурус де айткан иш үчүн.
Душмандык кылып жүргөн бар
Дуушар болгон киши үчүн.

Калкыбыз жайлайт Бөктөрдү,
Кайрылбай мага өтөөр деп,
Карыбың Өтө өксөдү.
Калкымдан чыккан Көксулуу,
Көп сулуунун өктөмү.
Казактан чыкпас перизат
Каалап жүрөк көксөдү.

Элибиз жайлайт Бөктөрдү,
Ээликкен жаштык куракта,
Эрмегиң Өтө өксөдү.
Элимден чыккан Көксулуу,
Эстүү бир кыздын өктөмү.
Эч элден чыкпас сулууну
Эңсеп бир көңүл көксөдү.

Кызыл кыр ылдый кыркырап,
Коюн бир түштү, Көксулуу.
Кычыраган чилдеде,
Кыйын мүшкүл иш салып
Тоюң бир түштү, Көксулуу.
Кара кыр ылдый чуркурап,
Коюң бир түштү, Көксулуу.
Качыраган чилдеде,
Кайгыны салып башыма
Тоюң бир түштү, Көксулуу.

Белден коён качырып,
Иле албадым, Көксулуу.
Эми тагдыр не болот
Биле албадым, Көксулуу?

Жондон түлкү качырып,
Жете албадым, Көксулуу.
Жеткизбестен душманга,
Кете албадым, Көксулуу.

Алты канат ак үйдүн,
Кериштесиң, Көксулуу.
Алтымыш эки жубандын,
Периштеси  Көксулуу.
Арманда калдык кошулбай
Кейиштесиң, Көксулуу.

Жети бир канат боз үйдү,
Кериштесин, Көксулуу.
Жетимиш эки жубандын,
Периштеси  Көксулуу.
Жетпей сага калдым  деп
Кейиштемин, Көксулуу.

Жылдыздуу түндө ай элен,
Жыбылжып аккан сай элең.
Жылаажын үндүү, жыпар жыт
Жыргаткан жанды пай* элең!

Асмандан тийген ай элең,
Акырын аккан сай элең.
Артыкча сулуу, атыр жыт
Арзыган жанга пай элең!

Алты кулач кыл аркан,
Ак боз аттын мойнуңда.
Арманда калат окшоймун
Алты күн жатпай койнуңда.

Жети кулач кыл аркан,
Жээрде аттын мойнунда.
Жети күнү жатпадым,
Жетигим сенин койнуңда.

Теңтуштан тагдыр кошподу.
Телтору тандап ат чапсам
Телторум аттан озбоду.
Теңирим салды бул кайгы,
Тек жаткан дартым козгоду.
Тепкедей чактан бир жүргөн
Теңибиз кыйнайт окшоду.

Курдаштан жазмыш кошподу.
Куландан тандап ат чапсам,
Кубантып аттан озбоду.
Кудайым салды бул ишке,
Кусадар дартым козгоду.
Куушуп ойноп, бир жүргөн
Курбулук кыйнайт окшоду.
Көлгө түшкөн өрдөктөй,
Көздөтөсүң, Көксулуу.
Көз жашымды көбөйтүп,
Көлдөтөсүң, Көксулуу!
Көңүлдүн назик ышкы отун,
Козготосуң, Көксулуу.
Көчтөн калган тайлактай
Боздотосуң, Көксулуу.

Саятчы* салган боз куштай,
Саматасың, Көксулуу.
Сагындырып адамды
Саргайтасың, Көксулуу.
Өлүп калсам, калаармын,
Өлбөй тирүү бар болсом
Өзүмдүк кылып алармын!
Аман болсом табармын,
Антташып койгон сөз үчүн
Ажыратып алармын!

Акындык менен алты күн,
Айтып алган, Көксулуу.
Айтканы менен калкымдын,
Алып кеткен эринен,
Алыска кеткен жеринен
Тартып алган, Көксулуу!¹

Чечендик менен жети күн,
Чечип алган, Көксулуу.
Чердеңдеген эринен,
Четке кеткен жеринен
Жетип алган, Көксулуу!

1:  Тартып алган Көксулуу Аксынын Авлетим деген жеринде жашаган Ажынын уулу Сулайманкул датканын күчү менен Көксулууну бир жумага жеткизбей Женижокко кайра алып берген экен, акын ошону айтып жатат.